خلیج‌فارس؛ قلب تپنده جهان صنعتی و میدان اصلی رقابت قدرت‌های بزرگ
دکتر محمدصادق کوشکی، استاد دانشگاه تهران، ضمن تبیین اهمیت راهبردی تنگه هرمز در معادلات جهانی، خلیج‌فارس را کانون اصلی تأمین انرژی و میدان رقابت قدرت‌های نوظهور و سنتی دانست.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، نشست تخصصی ضیافت اندیشه با حضور دکتر محمدرضا دهقانی اشکذری، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد، حجت‌الاسلام اسماعیل امامی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه و جمعی از اساتید و اعضای هیئت علمی استان در سالن سردار سلیمانی برگزار شد. در این نشست، دکتر کوشکی با اشاره به نقش حیاتی آبراه‌های جهان، تنگه هرمز را با فاصله زیاد، مهم‌ترین گذرگاه انرژی جهان معرفی کرد.
تنگه هرمز؛ شریان حیات‌بخش صنایع جهان
دکتر کوشکی در تشریح اهمیت این آبراه راهبردی اظهار داشت: تنگه هرمز به‌تنهایی یک‌چهارم منابع هیدروکربنی دنیا را تأمین می‌کند. برخلاف تصور عمومی که نفت را صرفاً منبع گرما می‌دانند، امروز انرژی در جهان صنعتی نقشی چندگانه ایفا می‌کند؛ نفت و گاز به بخش جدایی‌ناپذیر کالاها، فرآورده‌های پتروشیمی، مواد اولیه دارویی و حتی صنایع پیشرفته تبدیل شده‌اند. برای مثال، تبدیل یک بشکه نفت ۸۰ دلاری به محصولاتی با ارزش افزوده ده‌ها هزار دلاری در صنایع اروپایی، مؤید این حقیقت است که نفت خلیج‌فارس، منشأ مستقیم تولید، رفاه و اشتغال در غرب و شرق جهان است.
وی افزود: وابستگی ژاپن، کره جنوبی، چین و هند با درصدهای بسیار بالا و همچنین اتکای اتحادیه اروپا و آمریکا به منابع این منطقه، خلیج‌فارس را به قطب حیاتی جهان تبدیل کرده است. این وابستگی تا حدی است که قدرت‌های بزرگ، فارغ از جهت‌گیری‌های سیاسی، برای حفظ امنیت این رگ حیاتی حاضر به هرگونه اقدامی هستند؛ موضوعی که از دوران ریچارد نیکسون و جیمی کارتر به‌عنوان یک سیاست راهبردی ثابت در آمریکا دنبال شده است.
مزیت‌های رقابتی خلیج‌فارس در برابر سایر مناطق نفتی
این تحلیلگر مسائل سیاسی با مقایسه وضعیت خلیج‌فارس با دیگر مناطق نفتی جهان نظیر نفت برنت و روسیه، برتری خلیج‌فارس را این‌گونه تبیین کرد: نفت روسیه به دلایل اقلیمی و هزینه‌های گزاف استخراج و حمل‌ونقل، فاقد کارایی اقتصادی مشابه خلیج‌فارس است. در واقع، نفت و گاز خلیج‌فارس به دلیل سهولت در عرضه دریایی، برخلاف لوله‌کشی‌های پرهزینه و پرریسک در خشکی، دسترسی آسان خریداران عمده و بهره‌وری اقتصادی، حتی تا ۸۰ سال آینده که تقاضای جهانی رو به تحول است، همچنان در قله تأمین انرژی جهان باقی خواهد ماند.
خلیج‌فارس؛ کانون رقابت‌های آتی و نقش ایران
دکتر کوشکی در بخش دیگری از سخنان خود به تغییر آرایش سیاسی در منطقه پرداخت و گفت: آمریکا با درک اهمیت حیاتی این منطقه، دهه‌هاست که با ایجاد پایگاه‌های نظامی در بحرین، امارات، قطر، کویت، عمان، عربستان به دنبال حفظ جایگاه ابرقدرتی خود است. اما امروز با ظهور رقبای قدرتمندی همچون چین و هند، شاهد شکل‌گیری نظم جدیدی هستیم. چین برای تأمین امنیت انرژی خود و تضمین رشد اقتصادی‌اش، به دنبال نقش‌آفرینی جدی‌تر در خلیج‌فارس است و حتی سیاست‌های نظامی خود را با هدف حضور پایدار در این منطقه تنظیم کرده است.
وی با تأکید بر اینکه ایران در مرکز این تحولات قرار دارد، خاطرنشان کرد: ما با یک مسیر دامنه‌دار از جنگ قدرت مواجه هستیم. امروز بسیاری از پایگاه‌های سنتی آمریکا در منطقه به‌واسطه راهبردهای دفاعی ایران دچار فرسایش شده‌اند و شاهد ایجاد نوعی خلأ قدرت هستیم.
لزوم هوشمندی در راهبرد بومی
دکتر کوشکی در سخنان خود تصریح کرد: ایران به عنوان یک کنشگر بومی و صاحب‌خانه، باید برای حفظ منافع ملی خود در این رقابت جهانی، از حداکثر توانمندی‌های داخلی استفاده کند. آینده خلیج‌فارس، آینده رقابت قدرت‌های بزرگ است و ما ناگزیریم برای صیانت از حریم دریایی و تأمین منافع اقتصادی‌مان، چنان قدرتمند ظاهر شویم که هیچ قدرتی نتواند در این آبراه راهبردی، یکه‌تازی کند. مدیریت این دورانِ گذار و گذشتن از این جنگ قدرت، نیازمند هوشمندی استراتژیک و انسجام داخلی است.
گفتنی است در پایان این نشست، پرسش‌هایی از سوی اساتید دانشگاه آزاد اسلامی استان یزد مطرح شد که دکتر کوشکی به تبیین دقیق‌تر ابعاد ژئوپلیتیک و اقتصادی آن‌ها پرداخت.