اوقاف یزد در مسیر توسعه؛ از شناسایی موقوفات پنهان تا هدف‌گذاری درآمد ۴۰۰ میلیارد تومانی
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد با تشریح آخرین وضعیت موقوفات، رقبات، اسناد مالکیت و پروژه‌های سرمایه‌گذاری این استان، از شناسایی موقوفات جدید و تلاش برای ساماندهی اسناد مالکیت خبر داد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد؛در جمع اصحاب رسانه، ضمن تبریک فرارسیدن ایام ربیع‌الاول و میلاد باسعادت پیامبر اعظم(ص) و امام جعفر صادق(ع)، هفته دولت و هفته وقف، یاد و خاطره شهدای نظام مقدس جمهوری اسلامی، شهدای هشت سال دفاع مقدس و شهدای اخیر را گرامی داشت و با اشاره به اهمیت نقش رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی و تبیین عملکرد دستگاه‌های اجرایی، بر ضرورت آگاهی‌بخشی بیشتر درباره فرهنگ وقف و عملکرد موقوفات تأکید کرد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد با بیان اینکه فعالیت این سازمان تنها به رسیدگی به پرونده‌ها محدود نمی‌شود، اظهار داشت: سازمان اوقاف و امور خیریه در حوزه‌های مختلف وظایف گسترده‌ای برعهده دارد و معاونت‌های فرهنگی، حقوقی، ثبتی و اوقافی و همچنین حوزه اقتصادی و سرمایه‌گذاری، هر یک مأموریت‌های مشخصی را برای صیانت، توسعه و اجرای صحیح نیات واقفان دنبال می‌کنند.
وی افزود: در حوزه فرهنگی، یکی از مهم‌ترین وظایف اوقاف، اجرای دقیق نیات واقفان است. درآمدی که از محل موقوفات حاصل می‌شود باید در همان مسیر و نیتی که واقف تعیین کرده، هزینه شود و این موضوع از اصول اساسی فعالیت در مجموعه اوقاف به شمار می‌رود.
۱۵۵۲ موقوفه و بیش از ۴۸ هزار رقبه در استان یزد
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد با تشریح وضعیت موقوفات استان گفت: استان یزد در حال حاضر دارای یک‌هزار و ۵۵۲ موقوفه و بیش از ۴۸ هزار و ۳۰۴ رقبه است.
وی با توضیح تفاوت میان «موقوفه» و «رقبه» اظهار کرد: ممکن است یک موقوفه شامل چندین رقبه باشد؛ برای مثال، یک واقف ملکی را وقف کرده و در محدوده آن چند مغازه، واحد مسکونی یا زمین وجود داشته باشد که هر کدام از آنها یک رقبه محسوب می‌شوند.
وی ادامه داد: در استان یزد، به دلیل ویژگی خاص موقوفات و خرد بودن بسیاری از آنها، تعداد زیادی موقوفه با تعداد محدودی رقبه وجود دارد و به همین دلیل، در مقایسه با برخی استان‌ها، مساحت موقوفات یزد پایین‌تر است.
مدیرکل اوقاف استان با اشاره به وضعیت استان‌های دیگر بیان کرد: در برخی نقاط کشور، یک موقوفه ممکن است شامل صدها یا حتی هزاران رقبه باشد؛ از واحدهای مسکونی و تجاری گرفته تا اراضی کشاورزی و حتی بخش‌هایی از یک روستا، اما در یزد به دلیل پراکندگی و خرد بودن موقوفات، شرایط متفاوتی وجود دارد.
۷۲ درصد رقبات یزد کشاورزی است
وی یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی موقوفات یزد را نوع کاربری آنها دانست و گفت: براساس بررسی‌های انجام‌شده، حدود ۷۲ درصد از رقبات استان یزد دارای کاربری کشاورزی هستند.
وی افزود: خشکسالی‌های پی‌درپی، خشک شدن قنوات و کاهش صرفه اقتصادی کشاورزی، موجب شده است که بخشی از موقوفات کشاورزی با مشکلات جدی در زمینه درآمدزایی مواجه شوند.
مدیرکل اوقاف استان یزد خاطرنشان کرد: برخی مستأجران اراضی کشاورزی دیگر توان یا انگیزه لازم برای ادامه فعالیت را ندارند و بعضاً زمین‌ها را رها کرده یا به اوقاف بازگردانده‌اند. به همین دلیل، یکی از برنامه‌های جدی ما بررسی ظرفیت‌های قانونی برای تغییر کاربری و افزایش بهره‌وری این موقوفات است.
وی ادامه داد: در مواردی که امکان قانونی وجود داشته باشد، تلاش می‌شود از طریق الحاق اراضی به طرح‌های هادی یا ایجاد کاربری‌های جدید از جمله تجاری، زمینه افزایش درآمد و بهره‌وری موقوفات فراهم شود.
به گفته وی، بخش دیگری از رقبات استان دارای کاربری مسکونی هستند و بخشی نیز در قالب کاربری‌های مختلف از جمله مدارس، ادارات و سایر فضاهای عمومی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
بیش از ۸۰۰ پرونده اوقاف یزد در محاکم قضایی
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد با اشاره به فعالیت معاونت حقوقی و ثبتی این اداره کل گفت: صیانت از موقوفات، اخذ اسناد مالکیت و پیگیری پرونده‌های حقوقی از مهم‌ترین وظایف این بخش است.
وی افزود: در حال حاضر بیش از ۸۰۰ پرونده مربوط به موقوفات استان در محاکم قضایی در حال رسیدگی است که بخشی از آنها مربوط به تثبیت وقفیت، اثبات وقف‌نامه‌ها و تعیین وضعیت حقوقی املاک و اراضی موقوفه است.
وی تصریح کرد: برخی از این پرونده‌ها به رأی رسیده و در مرحله اجرا قرار دارند و برخی دیگر همچنان در دادگاه‌های بدوی و سایر مراحل قضایی در حال پیگیری هستند.
صدور بیش از ۵۴۰۰ سند اولیه از سال ۱۴۰۲ تاکنون
مدیرکل اوقاف استان یزد یکی از دستاوردهای مهم سال‌های اخیر را افزایش روند اخذ اسناد مالکیت عنوان کرد و گفت: روند صدور اسناد مالکیت برای موقوفات و رقبات استان در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
وی با اشاره به آمار سال‌های گذشته اظهار کرد: در سال ۱۳۹۵ تعداد ۶۵۱ سند، در سال ۱۳۹۶ تعداد ۵۲۲ سند و در سال‌های بعد نیز روند صدور اسناد با فراز و نشیب ادامه یافت.
به گفته وی، در سال ۱۴۰۲ تعداد ۹۸۱ سند، در سال ۱۴۰۳ یک‌هزار و ۹۳۵ سند اولیه و در سال ۱۴۰۴ نیز یک‌هزار و ۵۹۸ سند اولیه برای موقوفات و رقبات استان صادر شده است.
وی افزود: از ابتدای سال ۱۴۰۲ تاکنون، بیش از پنج‌هزار و ۴۸۶ سند اولیه برای موقوفات استان اخذ شده و علاوه بر آن، بیش از شش‌هزار و ۱۳۱ مورد نیز شامل تبدیل اسناد دفترچه‌ای به اسناد تک‌برگ، اصلاح مساحت و سایر امور ثبتی بوده است.
مدیرکل اوقاف استان یزد مجموع اقدامات ثبتی انجام‌شده در این مدت را بیش از ۱۱ هزار مورد عنوان کرد و گفت: این میزان فعالیت در مقایسه با سال‌های گذشته رشد چشمگیری داشته است.
شناسایی «وقف‌های پنهان»؛ علت تغییر آمار موقوفات
وی با وجود افزایش قابل توجه صدور اسناد مالکیت، به یکی از چالش‌های آماری در این حوزه اشاره کرد و گفت: هنوز حدود ۴۷ درصد از موقوفات استان فاقد سند هستند و این موضوع به معنای کم‌کاری در سال‌های اخیر نیست.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد توضیح داد: یکی از اتفاقاتی که در فرآیند اخذ سند رخ می‌دهد، شناسایی موقوفاتی است که پیش از این حتی اوقاف از وجود آنها اطلاع دقیقی نداشته است.
وی افزود: در برخی موارد، هنگام مراجعه برای اخذ سند یک رقبه، مشخص می‌شود که ملک یا زمین مورد نظر دارای سابقه وقف است و یک موقوفه جدید شناسایی می‌شود. به همین دلیل، همزمان با صدور اسناد جدید، تعداد موقوفات و رقبات شناسایی‌شده نیز افزایش پیدا می‌کند.
وی این موارد را «وقف‌های پنهان» عنوان کرد و گفت: در برخی سال‌ها صدها رقبه جدید شناسایی می‌شود که پیش از آن اطلاعات آنها در اختیار اوقاف نبوده است.
مدیرکل اوقاف استان یزد تأکید کرد: بسیاری از مردم متدین و خانواده‌های واقفان نیز خودشان سال‌ها به اجرای نیات وقف اقدام کرده‌اند و بعضاً اطلاعات کامل این موقوفات به دستگاه اوقاف منتقل نشده است.
پروژه سرمایه‌گذاری در دست اجرا
وی با اشاره به فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری سازمان اوقاف گفت: نگاه امروز به موقوفات، نگاهی توسعه‌محور است و تلاش می‌شود علاوه بر حفظ عین موقوفه، از ظرفیت‌های اقتصادی آن برای افزایش درآمد و اجرای بهتر نیات واقفان استفاده شود.
مدیرکل اوقاف استان یزد اظهار کرد: در حال حاضر ۲۱ پروژه در بخش‌های مختلف ساختمانی، صنعتی، تجاری و گردشگری در استان در دست اجرا است.
وی افزود: بخشی از این پروژه‌ها در شهرستان‌های یزد، تفت، اشکذر و اردکان قرار دارند و پیش‌بینی شده است تعدادی از آنها در هفته وقف امسال به بهره‌برداری برسند.
از جمله پروژه‌های شاخص در دست اجرا، مجموعه‌های ساختمانی، تجاری، گردشگری و کارگاهی است که با هدف افزایش بهره‌وری موقوفات و ایجاد منابع درآمدی پایدار برای اجرای نیات واقفان طراحی و اجرا شده‌اند.
وی همچنین به اجرای پروژه‌های مرتبط با حوزه گردشگری و احیای برخی بناها و املاک موقوفه اشاره کرد و گفت: برخی از این بناها دارای ظرفیت‌های ارزشمند گردشگری و اقتصادی هستند و تلاش می‌شود ضمن حفظ ارزش تاریخی و هویتی آنها، زمینه بهره‌برداری مناسب از این ظرفیت‌ها فراهم شود.
توسعه پروژه‌های عمرانی از محل درآمد موقوفات
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد با اشاره به وضعیت درآمد موقوفات اظهار کرد: بخش قابل توجهی از درآمدهای حاصل از موقوفات در مسیر نگهداری، حفظ، توسعه و اجرای طرح‌های عمرانی مربوط به همان موقوفات هزینه می‌شود.
وی افزود: برخی موقوفات درآمدهای محدود دارند و برخی دیگر از ظرفیت اقتصادی بیشتری برخوردارند، اما در همه موارد، اصل اساسی حفظ عین موقوفه و اجرای دقیق نیت واقف است.
وی تأکید کرد: درآمد موقوفات یک منبع شخصی یا بدون حساب و کتاب نیست و تمام فرآیندهای مالی از طریق سامانه‌های رسمی انجام می‌شود و دستگاه‌های نظارتی نیز بر عملکرد مجموعه اوقاف نظارت دارند.
رشد درآمد اوقاف یزد؛ هدف‌گذاری برای عبور از ۴۰۰ میلیارد تومان
مدیرکل اوقاف استان یزد با اشاره به روند رشد درآمدها گفت: در سال ۱۴۰۱ مجموع درآمدهای استان در بخش‌های مختلف حدود ۱۰۳ میلیارد تومان بود.
وی افزود: این میزان در سال ۱۴۰۲ با افزایش قابل توجهی مواجه شد و روند رشد درآمدهای موقوفات در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا کرد.
به گفته وی، درآمدهای اوقاف استان یزد در سال ۱۴۰۴، با وجود تغییراتی که در وضعیت برخی موقوفات بزرگ ایجاد شد، به حدود ۳۴۰ میلیارد تومان رسید و پیش‌بینی می‌شود با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، این رقم در سال جاری از ۴۰۰ میلیارد تومان عبور کند.
وی تأکید کرد: افزایش درآمد به معنای فاصله گرفتن از فلسفه وقف نیست، بلکه هرچه بهره‌وری موقوفات بیشتر شود، امکان اجرای بهتر و گسترده‌تر نیات واقفان نیز فراهم خواهد شد.
یزد در جمع استان‌های دارای درآمد بالای موقوفات
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد با اشاره به جایگاه این استان در کشور گفت: یزد از جمله استان‌هایی است که درآمد موقوفات آن در سطح قابل توجهی قرار دارد و در میان استان‌های دارای درآمد بالا در کشور قرار گرفته است.
وی افزود: البته استان‌هایی مانند تهران، خراسان، فارس، مازندران، اصفهان و برخی دیگر از استان‌ها به دلیل گستردگی و نوع موقوفات، شرایط متفاوتی دارند، اما استان یزد نیز با وجود محدودیت‌های جغرافیایی، خشکسالی و سهم بالای موقوفات کشاورزی، توانسته است در حوزه درآمدزایی و سرمایه‌گذاری اقدامات قابل توجهی انجام دهد.
شفافیت مالی و اجرای دقیق نیت واقفان
وی با تأکید بر ضرورت شفافیت در حوزه وقف گفت: مردم باید بدانند درآمد موقوفات چگونه و در چه مسیری هزینه می‌شود.
مدیرکل اوقاف استان یزد اظهار کرد: در بسیاری از موارد، علاوه بر درآمد رسمی موقوفه، مردم و خیران نیز برای اجرای نیت واقف کمک می‌کنند. برای مثال، ممکن است درآمد یک موقوفه برای برگزاری مراسم مذهبی مبلغ مشخصی باشد، اما مردم نیز مبالغی را به آن اضافه کنند تا مراسم با کیفیت و گستردگی بیشتری برگزار شود.
وی تصریح کرد: کمک‌های مردمی که مستقیماً برای اجرای یک نیت هزینه می‌شود، لزوماً به عنوان درآمد رسمی اوقاف ثبت نمی‌شود، اما در عمل می‌تواند به اجرای بهتر نیت واقف و تحقق اهداف وقف کمک کند.
وقف؛ سرمایه‌ای برای حل مسائل جامعه
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تنوع گسترده نیات واقفان در کشور گفت: وقف تنها به ساخت مسجد یا برگزاری مراسم مذهبی محدود نمی‌شود و در طول تاریخ، واقفان برای موضوعات مختلف اجتماعی، فرهنگی، درمانی و حتی رفع آسیب‌های اجتماعی نیت کرده‌اند.
وی با بیان اینکه برخی از وقف‌نامه‌های قدیمی دارای نیات خاص و متناسب با شرایط زمان خود هستند، اظهار کرد: وظیفه اوقاف اجرای نیت واقف در چارچوب شرع و قانون است و در مواردی که اجرای یک نیت به شکل گذشته امکان‌پذیر نباشد، باید با استفاده از ظرفیت‌های قانونی و شرعی، راهکاری برای حفظ اصل وقف و تحقق هدف واقف پیدا کرد.
وی به بیان نمونه‌ای از یک وقف قدیمی پرداخت و گفت: برخی وقف‌نامه‌ها مربوط به سال‌های بسیار دور هستند و نیات آنها امروز ممکن است با شرایط جامعه همخوانی نداشته باشد؛ بنابراین باید با رعایت ضوابط شرعی و قانونی، مسیر صحیحی برای اجرای هدف وقف تعیین شود.
وی تأکید کرد: در چنین مواردی نمی‌توان به صورت سلیقه‌ای وقف را تغییر داد، بلکه هر تصمیمی باید براساس ضوابط شرعی و قانونی اتخاذ شود.
رسانه‌ها؛ همراهان فرهنگ‌سازی در حوزه وقف
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد در پایان با قدردانی از اصحاب رسانه، خواستار همراهی بیشتر خبرنگاران در ترویج فرهنگ وقف و اطلاع‌رسانی درباره فعالیت‌های این مجموعه شد.
وی گفت: وقف یکی از سرمایه‌های ارزشمند اجتماعی و دینی کشور است و اگر مردم از ظرفیت‌ها، درآمدها، هزینه‌کردها و آثار اجتماعی موقوفات آگاهی بیشتری داشته باشند، زمینه برای توسعه فرهنگ وقف و افزایش اعتماد عمومی فراهم خواهد شد.
وی با تأکید بر ضرورت مطالبه‌گری رسانه‌ها خاطرنشان کرد: خبرنگاران باید پرسشگر باشند و درباره عملکرد دستگاه‌ها، از جمله اوقاف، سؤال کنند؛ چراکه شفافیت و پاسخگویی می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و اصلاح روندها کمک کند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان یزد اظهار امیدواری کرد با تکمیل روند اخذ اسناد مالکیت، شناسایی موقوفات جدید، توسعه سرمایه‌گذاری، افزایش بهره‌وری اقتصادی و اجرای دقیق نیات واقفان، موقوفات استان یزد بتوانند نقش مؤثرتری در رفع نیازهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه ایفا کنند.